Ο Πολύπλευρος Εαυτός: Μια Δυναμική Σύνθεση IFS, Υπερπροσωπικής Ψυχοθεραπείας και Βιοθυμικής Ψυχοθεραπείας
Ο Πολύπλευρος Εαυτός: Μια Δυναμική Σύνθεση IFS, Υπερπροσωπικής Ψυχοθεραπείας και Βιοθυμικής Ψυχοθεραπείας
Εισαγωγή: Η Σύμπτωση των Βαθιών Αληθειών
Υπάρχουν στιγμές στην ψυχοθεραπευτική σκέψη όπου διαφορετικοί δρόμοι συναντώνται σε ένα κοινό σημείο, σαν ποτάμια που ενώνονται σε μια μεγαλύτερη θάλασσα. Αυτή ακριβώς τη στιγμή βιώνω διαβάζοντας το έργο του Richard Schwartz (2021) και συνειδητοποιώντας την εκπληκτική του σύγκλιση με όσα διδάχτηκα στη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία του Γιάννη Δόβελου (Δόβελος, 2020) και στην Ψυχοσύνθεση του Roberto Assagioli (1965, 1973) της Υπερπροσωπικής Ψυχοθεραπείας. Αυτό το άρθρο είναι μια προσπάθεια να υφάνω αυτές τις τρεις προσεγγίσεις σε έναν ενιαίο, ζωντανό ιστό – έναν χάρτη του ψυχικού τραύματος και της θεραπευτικής μεταμόρφωσης.
Μέρος Πρώτο: Η Στιγμή της Ρήξης – Ο Διπλός Εγκλεισμός
1.1 Το Πριν και το Μετά του Τραύματος
Ο Schwartz (2021) περιγράφει με απαράμιλλη ευαισθησία την κατάσταση «πριν την πτώση»: εκείνα τα ευχάριστα, παιχνιδιάρικα, δημιουργικά κομμάτια μας, γεμάτα εμπιστοσύνη και αθωότητα. Είναι ο ψυχισμός σε κατάσταση ροής, όπου το παιδί ανοίγεται στον κόσμο σαν λουλούδι στον ήλιο. Το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι απλό και θεμελιώδες: «Με αγαπάνε. Αξίζω να υπάρχω.»
Έπειτα έρχεται η στιγμή – το τραύμα. Όχι απαραίτητα ένα μοναδικό, θεαματικό γεγονός, αλλά συχνά μια σειρά από μικρές, καθημερινές ακυρώσεις, εγκαταλείψεις ή υπερβολικές απαιτήσεις. Αυτή η στιγμή, όμως, έχει μια μοναδική ψυχοδυναμική δομή που ο Assagioli (1965) χαρτογράφησε με ακρίβεια.
1.2 Ο Διπλός Μηχανισμός του Κατακερματισμού
Αυτό που συμβαίνει την ώρα του τραύματος είναι πολυεπίπεδο. Δεν χάνουμε απλώς την αθωότητα. Αυτό που συμβαίνει είναι μια ψυχική σχάση με δύο κατευθύνσεις:
α) Το Ανώτερο Ασυνείδητο: Η Φυλακή του "Αξίζω"
Ένα κομμάτι του Εγώ, το πιο αυθεντικό, αποσπάται από τον κεντρικό Εαυτό και ανεβαίνει –κατά την ορολογία του Assagioli (1965)– στο ανώτερο ασυνείδητο. Εκεί παγώνει το αίσθημα ότι «αξίζω να με αγαπάνε». Δεν χάνεται, αλλά γίνεται προστατευμένο, σχεδόν ιερό. Γίνεται ένας μακρινός φάρος, μια νοσταλγική ανάμνηση, ένα ιδανικό που βλέπουμε σαν έναν παράδεισο που χάσαμε (Assagioli, 1973). Το πρόβλημα είναι ότι όσο πιο ψηλά το βάζουμε, τόσο πιο απρόσιτο γίνεται.
β) Το Κατώτερο Ασυνείδητο: Το Υπόγειο του "Είμαι Άχρηστος"
Ταυτόχρονα, μια άλλη πτυχή του ψυχισμού βυθίζεται στο κατώτερο ασυνείδητο. Εδώ εγκαθίσταται η βιωματική πραγματικότητα της τραυματικής στιγμής: «Είμαι άχρηστος, αποτυχημένος, ανάξιος αγάπης» (Assagioli, 1965). Αυτή δεν είναι μια απλή αρνητική σκέψη, αλλά μια βαθιά συναισθηματική αποτύπωση. Είναι το «παγωμένο παιδί» – ο «εξόριστος» του Schwartz (2021) – ένα κομμάτι του εαυτού μας παγιδευμένο σε μια χρονοκάψουλα.
Αυτά τα δύο ασυνείδητα δημιουργούν έναν μεταβολικό φαύλο κύκλο: όσο περισσότερο εξιδανικεύουμε το πρώην, αθώο κομμάτι μας, τόσο πιο επώδυνο γίνεται το βίωμα της τωρινής μας αποτυχίας. Το ένα τρέφει το άλλο, όπως περιγράφουν οι Firman και Gila (1997) στην ανάλυσή τους για το «πρωταρχικό τραύμα» και τον τρόπο που αυτό διασπά την ψυχική συνέχεια.
Μέρος Δεύτερο: Η Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία ως Γέφυρα
2.1 Τα Ego States και η Συνάντηση με τον Πυρηνικό Εαυτό
Εδώ εισέρχεται η συμβολή της Βιοθυμικής Ψυχοθεραπείας, όπως την ανέπτυξε ο Γιάννης Δόβελος (Δόβελος, 2020). Οι ομοιότητες με το IFS είναι εντυπωσιακές, αλλά η Βιοθυμική έχει τη δική της, μοναδική γλώσσα.
Ενώ ο Schwartz (2021) μιλά για «εξόριστους» (exiles) και «προστάτες», η Βιοθυμική μιλά για Ego States – καταστάσεις του Εγώ που έχουν παγώσει στο χρόνο (Δόβελος, 2020). Αυτά τα Ego States αντιστοιχούν ακριβώς στα τραυματισμένα εσωτερικά παιδιά του IFS. Όμως, εδώ υπάρχει μια σημαντική διαφορά: η Βιοθυμική δεν χρησιμοποιεί έτοιμες ταμπέλες ή ονόματα. Αφήνει τον ίδιο τον θεραπευόμενο να δώσει το όνομά του σε κάθε Ego State, σε κάθε πληγωμένο κομμάτι (Δόβελος, 2020). Αυτή η πράξη της ονοματοδοσίας από τον ίδιο τον άνθρωπο είναι βαθιά ενδυναμωτική, γιατί του επιστρέφει την κυριότητα της εμπειρίας του.
Αντίστοιχα, ο κεντρικός, θεραπευτικός πυρήνας –αυτό που το IFS αποκαλεί «Self» και περιγράφει μέσα από τα 8C της περιέργειας, της συμπόνιας, της σύνδεσης κ.ά. (Schwartz, 2021)– η Βιοθυμική τον αποκαλεί Πυρηνικό Εαυτό (Δόβελος, 2020). Ωστόσο, εδώ βρίσκεται μια θεμελιώδης διαφορά: ο Πυρηνικός Εαυτός στη Βιοθυμική δεν είναι απλώς μια αίσθηση, μια θεωρητική κατασκευή ή μια σειρά από ποιότητες. Είναι μια απτή, βιωματική πραγματικότητα που ο θεραπευόμενος καλείται να συναντήσει και να ζήσει στο βάθος της ύπαρξής του (Δόβελος, 2020). Αυτή η συνάντηση δεν γίνεται σε ένα επίπεδο απλής χαλάρωσης ή νοερής απεικόνισης, αλλά μέσα από την πιο βαθιά και δομημένη μορφή ύπνωσης που έχει αναπτυχθεί μέχρι σήμερα: την Κλινική Βιοθυμική Ύπνωση (Δόβελος, 2020).
2.2 Το Συμβολόδραμα και τα «Εφαλτήρια» ως Μονοπάτια προς το Βάθος
Πώς φτάνει όμως η Βιοθυμική σε αυτά τα βαθιά, κρυμμένα Ego States και, τελικά, στον Πυρηνικό Εαυτό; Όχι μέσω της σωματικής εργασίας, αλλά μέσω της καθοδηγούμενης φαντασίας και του συμβόλου, σε αυτή την τροποποιημένη κατάσταση συνείδησης (Δόβελος, 2020). Εδώ μπαίνει το Συμβολόδραμα.
Ο θεραπευτής προσφέρει ένα «εφαλτήριο» – μια αρχική εικόνα, ένα σκηνικό, μια μεταφορική αφετηρία. Μπορεί να είναι ένα τοπίο, ένα δωμάτιο, ένα μονοπάτι (Δόβελος, 2020). Αυτή η εικόνα λειτουργεί σαν μια σκανδάλη που επιτρέπει στον θεραπευόμενο, χωρίς νοητικές άμυνες, να αφήσει τα Ego States να αναδυθούν αυθόρμητα μέσα στη φαντασία του. Το παιδί που φοβάται, ο έφηβος που θυμώνει, ο ενήλικας που εγκαταλείπει – όλα εμφανίζονται σαν χαρακτήρες σε έναν εσωτερικό πίνακα ζωγραφικής.
Αυτή η διαδικασία έχει μια εκπληκτική συγγένεια τόσο με τη φαντασιακή εργασία της Ψυχοσύνθεσης, όπου ο Assagioli (1965) χρησιμοποιούσε τεχνικές οραματισμού για να αναδείξει υποπροσωπικότητες, όσο και με το να «φέρνουμε μπροστά» τους εξόριστους του Schwartz (2021). Η διαφορά είναι ότι η Βιοθυμική, μέσα από το Συμβολόδραμα και στο πλαίσιο της βαθιάς ύπνωσης, επιτρέπει μια πιο ελεύθερη, λιγότερο δομημένη εμφάνιση, δίνοντας στον θεραπευόμενο τον πλήρη έλεγχο της αφήγησης και των ονομάτων (Δόβελος, 2020). Είναι ακριβώς αυτή η διαδικασία που επιτρέπει τη διάβαση πέρα από τα Ego States, προς μια άμεση, βιωματική συνάντηση με τον Πυρηνικό Εαυτό – όχι ως μια ιδέα, αλλά ως μια εμπειρία ύπαρξης.
Μέρος Τρίτο: Η Θεραπευτική Σύνθεση – Ένα Ταξίδι σε Τρία Βήματα
Η πραγματική δυναμική σύνθεση προκύπτει όταν χρησιμοποιούμε αυτές τις τρεις προσεγγίσεις όχι ως ανταγωνιστές, αλλά ως τρία βήματα μιας ενιαίας χορογραφίας:
Βήμα 1: Η Αναγνώριση (IFS)
Ξεκινάμε με την ευγενική, περίεργη ματιά του Self (Schwartz, 2021). Αναγνωρίζουμε τους «εξόριστους» – τα πληγωμένα παιδιά. Τους δίνουμε χώρο να μιλήσουν, να πουν την ιστορία τους. Τους βλέπουμε με συμπόνια.
Βήμα 2: Η Ελεύθερη Ανάδυση των Ego States μέσω του Συμβολόδραματος (Βιοθυμική)
Αντί να μείνουμε μόνο στην περιγραφή, δίνουμε στον θεραπευόμενο ένα «εφαλτήριο» – μια εικόνα (Δόβελος, 2020). Αφήνουμε τα Ego States να εμφανιστούν χωρίς ταμπέλες. Ο ίδιος ο θεραπευόμενος δίνει όνομα σε αυτό που βλέπει. Αυτή η φαντασιακή πρόσβαση παρακάμπτει τις λεκτικές άμυνες και φέρνει στην επιφάνεια την καθαρή, αμετάφραστη συναισθηματική κατάσταση. Δεν χρειάζεται να εξηγήσει. Αρκεί να δει και να ονομάσει.
Βήμα 3: Η «Μετατόπιση» προς το Ανώτερο Ασυνείδητο (Ψυχοσύνθεση)
Όταν το Ego State έχει εκφραστεί, όταν το παιδί έχει ακουστεί, δημιουργείται ένα κενό, μια δεκτικότητα. Τότε το εγκλωβισμένο «Αξίζω να με αγαπάνε» δεν χρειάζεται πια να παραμένει μακρινό. Μπορεί να κατέβει και να επανενωθεί με την τωρινή αίσθηση του εαυτού (Assagioli, 1973). Ο Πυρηνικός Εαυτός, πλέον, μπορεί να αγκαλιάσει και την πληγή και το χάρισμα.
Μέρος Τέταρτο: Η Τρίτη Θέση – Πέρα από τα Δύο Άκρα
Εδώ φτάνουμε στην ουσία της προσωπικής μας σκέψης, η οποία εδράζεται στη θεωρία των Firman και Gila (2002) για την ψυχοσύνθεση ως «ψυχολογία του πνεύματος». Το πραγματικό βάθος του θεραπευτικού ταξιδιού δεν βρίσκεται στην απάλειψη του «άχρηστος» ή στην υπερβολική προσκόλληση στο «αξίζω». Δεν πρόκειται για συμβιβασμό.
Η ουσία βρίσκεται σε μια τρίτη θέση – τη θέση του Πυρηνικού Εαυτού (ή του Self). Αυτή η παρουσία, την οποία ο θεραπευόμενος έχει βιώσει στο βαθύτερο επίπεδο της ύπαρξής του (Δόβελος, 2020), μπορεί να κρατά και τα δύο ταυτόχρονα χωρίς να ταυτίζεται με κανένα. Ο Πυρηνικός Εαυτός λέει:
«Νιώθω την απόγνωση του "είμαι άχρηστος". Αυτό είναι αληθινό, βαθύ. Και θυμάμαι την ομορφιά του "αξίζω". Αυτό είναι επίσης αληθινό. Αλλά ΕΓΩ είμαι κάτι πολύ πιο πλατύ. Είμαι ο χώρος μέσα στον οποίο αυτές οι δύο πραγματικότητες συναντιούνται. Δεν φοβάμαι το σκοτάδι, ούτε μεθώ με το φως. Τα κρατώ και τα δύο μέσα μου.»
Αυτή είναι η υπερπροσωπική επίγνωση για την οποία μιλούσε ο Assagioli (1965, 1973) – το σημείο όπου η πληγή παύει να ορίζει την ταυτότητα, όπως αναλύουν εκτενώς οι Firman και Gila (1997, 2002).
Μέρος Πέμπτο: Το Ταξίδι στον Χρόνο – Ένα Νέο Χρονικό Συνεχές
Οι Firman και Gila (1997) μιλούν για το πώς το τραύμα «παγώνει τον χρόνο». Ο εξόριστος του Schwartz (2021), τα Ego States της Βιοθυμικής (Δόβελος, 2020) – όλα είναι παγιδευμένα σε μια περασμένη στιγμή.
Εδώ έρχεται μια τελευταία ιδέα: Η θεραπεία δεν αλλάζει το παρελθόν, αλλά δημιουργεί μια νέα χρονική γραμμή. Ο τωρινός Πυρηνικός Εαυτός –ενήλικος, σοφός, παρών– μπορεί να ταξιδέψει φαντασιακά (μέσω του Συμβολοδράματος, σε αυτή τη βαθιά υπνωτική κατάσταση) πίσω στη στιγμή του τραύματος (Δόβελος, 2020). Όχι για να το σβήσει, αλλά για να σταθεί δίπλα σε εκείνο το παιδί (Firman & Gila, 1997).
Όταν το παιδί βλέπει έναν ενήλικα –αυτόν τον ίδιο τον Πυρηνικό Εαυτό– να κάθεται δίπλα του και να του λέει: «Σε βλέπω. Είσαι ασφαλής. Δεν είσαι μόνο αυτό το συναίσθημα.», τότε η εμπειρία του παιδιού μεταμορφώνεται. Το παρελθόν παραμένει, αλλά παύει να είναι φυλακή (Firman & Gila, 2002). Ο χρόνος δεν παγώνει πια.
Επίλογος: Η Ενότητα πίσω από τις Σχολές
Ο Schwartz (2021), ο Assagioli (1965, 1973), ο Δόβελος (2020) – μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές παραδόσεις, να χρησιμοποιούν διαφορετική ορολογία (άλλος λέει «Εξόριστους», άλλος «Ego States», άλλος «υποπροσωπικότητες»), να τονίζουν άλλες πτυχές (η μία το Συμβολόδραμα και τη βαθιά ύπνωση, η άλλη τη νοητική παρατήρηση). Όμως, όλοι τους δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση.
Η σύνθεση αυτή είναι τόσο δυνατή ακριβώς επειδή αναγνωρίζει ότι η φαντασιακή-υπνωτική βίωση (Βιοθυμική), η νοητική κατανόηση (IFS) και η υπερπροσωπική προοπτική (Ψυχοσύνθεση) είναι συνεργάτες. Και ο πιο όμορφος κρίκος που τις ενώνει είναι η κοινή τους πεποίθηση ότι ο Πυρηνικός Εαυτός παραμένει πάντα εκεί, άθικτος, έτοιμος να κρατήσει όλα τα κομμάτια μας – ακόμα και αυτά που κρύβονται στις σκιές (Firman & Gila, 2002). Αυτή η συνάντηση δεν είναι μια θεωρητική υπόθεση, αλλά μια εμπειρία που αποκαλύπτεται στο βαθύτερο επίπεδο της συνείδησης (Δόβελος, 2020).
Αυτό είναι το βάθος του ταξιδιού: η επιστροφή στην ουσία μας, όχι επειδή ξεχνάμε, αλλά επειδή η πληγή παύει να είναι το κέντρο (Firman & Gila, 1997). Και τότε, το «Αξίζω να με αγαπάνε» κατεβαίνει από τα ουράνια για να ζήσει επιτέλους στη γη, μέσα σε αυτή τη στιγμή.
«Δεν γίνεσαι ολόκληρος διορθώνοντας τον εαυτό σου. Γίνεσαι ολόκληρος αγκαλιάζοντας όλα όσα είσαι, δίνοντάς τους το δικό σου όνομα και τη δική σου αγκαλιά, μέσα από τη βαθύτερη συνάντηση με τον Πυρηνικό σου Εαυτό.»
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Assagioli, R. (1965). Psychosynthesis: A collection of basic writings. Hobbs, Dorman & Company.
Assagioli, R. (1973). The act of will. Viking Press.
Δόβελος, Ι. (2020). Σύγχρονη κλινική ύπνωση: Βιοθυμική υπνοθεραπεία. Λευκό Μελάνι.
Firman, J., & Gila, A. (1997). The primal wound: A transpersonal view of trauma, addiction, and growth. State University of New York Press.
Firman, J., & Gila, A. (2002). Psychosynthesis: A psychology of the spirit. State University of New York Press.
Schwartz, R. C. (2021). No bad parts: Healing trauma and restoring wholeness with the internal family systems model. Sounds True.
Εισαγωγή: Η Σύμπτωση των Βαθιών Αληθειών
Υπάρχουν στιγμές στην ψυχοθεραπευτική σκέψη όπου διαφορετικοί δρόμοι συναντώνται σε ένα κοινό σημείο, σαν ποτάμια που ενώνονται σε μια μεγαλύτερη θάλασσα. Αυτή ακριβώς τη στιγμή βιώνω διαβάζοντας το έργο του Richard Schwartz (2021) και συνειδητοποιώντας την εκπληκτική του σύγκλιση με όσα διδάχτηκα στη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία του Γιάννη Δόβελου (Δόβελος, 2020) και στην Ψυχοσύνθεση του Roberto Assagioli (1965, 1973) της Υπερπροσωπικής Ψυχοθεραπείας. Αυτό το άρθρο είναι μια προσπάθεια να υφάνω αυτές τις τρεις προσεγγίσεις σε έναν ενιαίο, ζωντανό ιστό – έναν χάρτη του ψυχικού τραύματος και της θεραπευτικής μεταμόρφωσης.
1.1 Το Πριν και το Μετά του Τραύματος
Ο Schwartz (2021) περιγράφει με απαράμιλλη ευαισθησία την κατάσταση «πριν την πτώση»: εκείνα τα ευχάριστα, παιχνιδιάρικα, δημιουργικά κομμάτια μας, γεμάτα εμπιστοσύνη και αθωότητα. Είναι ο ψυχισμός σε κατάσταση ροής, όπου το παιδί ανοίγεται στον κόσμο σαν λουλούδι στον ήλιο. Το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι απλό και θεμελιώδες: «Με αγαπάνε. Αξίζω να υπάρχω.»
Έπειτα έρχεται η στιγμή – το τραύμα. Όχι απαραίτητα ένα μοναδικό, θεαματικό γεγονός, αλλά συχνά μια σειρά από μικρές, καθημερινές ακυρώσεις, εγκαταλείψεις ή υπερβολικές απαιτήσεις. Αυτή η στιγμή, όμως, έχει μια μοναδική ψυχοδυναμική δομή που ο Assagioli (1965) χαρτογράφησε με ακρίβεια.
1.2 Ο Διπλός Μηχανισμός του Κατακερματισμού
Αυτό που συμβαίνει την ώρα του τραύματος είναι πολυεπίπεδο. Δεν χάνουμε απλώς την αθωότητα. Αυτό που συμβαίνει είναι μια ψυχική σχάση με δύο κατευθύνσεις:
α) Το Ανώτερο Ασυνείδητο: Η Φυλακή του "Αξίζω"
Ένα κομμάτι του Εγώ, το πιο αυθεντικό, αποσπάται από τον κεντρικό Εαυτό και ανεβαίνει –κατά την ορολογία του Assagioli (1965)– στο ανώτερο ασυνείδητο. Εκεί παγώνει το αίσθημα ότι «αξίζω να με αγαπάνε». Δεν χάνεται, αλλά γίνεται προστατευμένο, σχεδόν ιερό. Γίνεται ένας μακρινός φάρος, μια νοσταλγική ανάμνηση, ένα ιδανικό που βλέπουμε σαν έναν παράδεισο που χάσαμε (Assagioli, 1973). Το πρόβλημα είναι ότι όσο πιο ψηλά το βάζουμε, τόσο πιο απρόσιτο γίνεται.
β) Το Κατώτερο Ασυνείδητο: Το Υπόγειο του "Είμαι Άχρηστος"
Ταυτόχρονα, μια άλλη πτυχή του ψυχισμού βυθίζεται στο κατώτερο ασυνείδητο. Εδώ εγκαθίσταται η βιωματική πραγματικότητα της τραυματικής στιγμής: «Είμαι άχρηστος, αποτυχημένος, ανάξιος αγάπης» (Assagioli, 1965). Αυτή δεν είναι μια απλή αρνητική σκέψη, αλλά μια βαθιά συναισθηματική αποτύπωση. Είναι το «παγωμένο παιδί» – ο «εξόριστος» του Schwartz (2021) – ένα κομμάτι του εαυτού μας παγιδευμένο σε μια χρονοκάψουλα.
Αυτά τα δύο ασυνείδητα δημιουργούν έναν μεταβολικό φαύλο κύκλο: όσο περισσότερο εξιδανικεύουμε το πρώην, αθώο κομμάτι μας, τόσο πιο επώδυνο γίνεται το βίωμα της τωρινής μας αποτυχίας. Το ένα τρέφει το άλλο, όπως περιγράφουν οι Firman και Gila (1997) στην ανάλυσή τους για το «πρωταρχικό τραύμα» και τον τρόπο που αυτό διασπά την ψυχική συνέχεια.
Μέρος Δεύτερο: Η Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία ως Γέφυρα
2.1 Τα Ego States και η Συνάντηση με τον Πυρηνικό Εαυτό
Εδώ εισέρχεται η συμβολή της Βιοθυμικής Ψυχοθεραπείας, όπως την ανέπτυξε ο Γιάννης Δόβελος (Δόβελος, 2020). Οι ομοιότητες με το IFS είναι εντυπωσιακές, αλλά η Βιοθυμική έχει τη δική της, μοναδική γλώσσα.
Ενώ ο Schwartz (2021) μιλά για «εξόριστους» (exiles) και «προστάτες», η Βιοθυμική μιλά για Ego States – καταστάσεις του Εγώ που έχουν παγώσει στο χρόνο (Δόβελος, 2020). Αυτά τα Ego States αντιστοιχούν ακριβώς στα τραυματισμένα εσωτερικά παιδιά του IFS. Όμως, εδώ υπάρχει μια σημαντική διαφορά: η Βιοθυμική δεν χρησιμοποιεί έτοιμες ταμπέλες ή ονόματα. Αφήνει τον ίδιο τον θεραπευόμενο να δώσει το όνομά του σε κάθε Ego State, σε κάθε πληγωμένο κομμάτι (Δόβελος, 2020). Αυτή η πράξη της ονοματοδοσίας από τον ίδιο τον άνθρωπο είναι βαθιά ενδυναμωτική, γιατί του επιστρέφει την κυριότητα της εμπειρίας του.
Αντίστοιχα, ο κεντρικός, θεραπευτικός πυρήνας –αυτό που το IFS αποκαλεί «Self» και περιγράφει μέσα από τα 8C της περιέργειας, της συμπόνιας, της σύνδεσης κ.ά. (Schwartz, 2021)– η Βιοθυμική τον αποκαλεί Πυρηνικό Εαυτό (Δόβελος, 2020). Ωστόσο, εδώ βρίσκεται μια θεμελιώδης διαφορά: ο Πυρηνικός Εαυτός στη Βιοθυμική δεν είναι απλώς μια αίσθηση, μια θεωρητική κατασκευή ή μια σειρά από ποιότητες. Είναι μια απτή, βιωματική πραγματικότητα που ο θεραπευόμενος καλείται να συναντήσει και να ζήσει στο βάθος της ύπαρξής του (Δόβελος, 2020). Αυτή η συνάντηση δεν γίνεται σε ένα επίπεδο απλής χαλάρωσης ή νοερής απεικόνισης, αλλά μέσα από την πιο βαθιά και δομημένη μορφή ύπνωσης που έχει αναπτυχθεί μέχρι σήμερα: την Κλινική Βιοθυμική Ύπνωση (Δόβελος, 2020).
2.2 Το Συμβολόδραμα και τα «Εφαλτήρια» ως Μονοπάτια προς το Βάθος
Πώς φτάνει όμως η Βιοθυμική σε αυτά τα βαθιά, κρυμμένα Ego States και, τελικά, στον Πυρηνικό Εαυτό; Όχι μέσω της σωματικής εργασίας, αλλά μέσω της καθοδηγούμενης φαντασίας και του συμβόλου, σε αυτή την τροποποιημένη κατάσταση συνείδησης (Δόβελος, 2020). Εδώ μπαίνει το Συμβολόδραμα.
Ο θεραπευτής προσφέρει ένα «εφαλτήριο» – μια αρχική εικόνα, ένα σκηνικό, μια μεταφορική αφετηρία. Μπορεί να είναι ένα τοπίο, ένα δωμάτιο, ένα μονοπάτι (Δόβελος, 2020). Αυτή η εικόνα λειτουργεί σαν μια σκανδάλη που επιτρέπει στον θεραπευόμενο, χωρίς νοητικές άμυνες, να αφήσει τα Ego States να αναδυθούν αυθόρμητα μέσα στη φαντασία του. Το παιδί που φοβάται, ο έφηβος που θυμώνει, ο ενήλικας που εγκαταλείπει – όλα εμφανίζονται σαν χαρακτήρες σε έναν εσωτερικό πίνακα ζωγραφικής.
Αυτή η διαδικασία έχει μια εκπληκτική συγγένεια τόσο με τη φαντασιακή εργασία της Ψυχοσύνθεσης, όπου ο Assagioli (1965) χρησιμοποιούσε τεχνικές οραματισμού για να αναδείξει υποπροσωπικότητες, όσο και με το να «φέρνουμε μπροστά» τους εξόριστους του Schwartz (2021). Η διαφορά είναι ότι η Βιοθυμική, μέσα από το Συμβολόδραμα και στο πλαίσιο της βαθιάς ύπνωσης, επιτρέπει μια πιο ελεύθερη, λιγότερο δομημένη εμφάνιση, δίνοντας στον θεραπευόμενο τον πλήρη έλεγχο της αφήγησης και των ονομάτων (Δόβελος, 2020). Είναι ακριβώς αυτή η διαδικασία που επιτρέπει τη διάβαση πέρα από τα Ego States, προς μια άμεση, βιωματική συνάντηση με τον Πυρηνικό Εαυτό – όχι ως μια ιδέα, αλλά ως μια εμπειρία ύπαρξης.
Μέρος Τρίτο: Η Θεραπευτική Σύνθεση – Ένα Ταξίδι σε Τρία Βήματα
Η πραγματική δυναμική σύνθεση προκύπτει όταν χρησιμοποιούμε αυτές τις τρεις προσεγγίσεις όχι ως ανταγωνιστές, αλλά ως τρία βήματα μιας ενιαίας χορογραφίας:
Βήμα 1: Η Αναγνώριση (IFS)
Ξεκινάμε με την ευγενική, περίεργη ματιά του Self (Schwartz, 2021). Αναγνωρίζουμε τους «εξόριστους» – τα πληγωμένα παιδιά. Τους δίνουμε χώρο να μιλήσουν, να πουν την ιστορία τους. Τους βλέπουμε με συμπόνια.
Βήμα 2: Η Ελεύθερη Ανάδυση των Ego States μέσω του Συμβολόδραματος (Βιοθυμική)
Αντί να μείνουμε μόνο στην περιγραφή, δίνουμε στον θεραπευόμενο ένα «εφαλτήριο» – μια εικόνα (Δόβελος, 2020). Αφήνουμε τα Ego States να εμφανιστούν χωρίς ταμπέλες. Ο ίδιος ο θεραπευόμενος δίνει όνομα σε αυτό που βλέπει. Αυτή η φαντασιακή πρόσβαση παρακάμπτει τις λεκτικές άμυνες και φέρνει στην επιφάνεια την καθαρή, αμετάφραστη συναισθηματική κατάσταση. Δεν χρειάζεται να εξηγήσει. Αρκεί να δει και να ονομάσει.
Βήμα 3: Η «Μετατόπιση» προς το Ανώτερο Ασυνείδητο (Ψυχοσύνθεση)
Όταν το Ego State έχει εκφραστεί, όταν το παιδί έχει ακουστεί, δημιουργείται ένα κενό, μια δεκτικότητα. Τότε το εγκλωβισμένο «Αξίζω να με αγαπάνε» δεν χρειάζεται πια να παραμένει μακρινό. Μπορεί να κατέβει και να επανενωθεί με την τωρινή αίσθηση του εαυτού (Assagioli, 1973). Ο Πυρηνικός Εαυτός, πλέον, μπορεί να αγκαλιάσει και την πληγή και το χάρισμα.
Μέρος Τέταρτο: Η Τρίτη Θέση – Πέρα από τα Δύο Άκρα
Εδώ φτάνουμε στην ουσία της προσωπικής μας σκέψης, η οποία εδράζεται στη θεωρία των Firman και Gila (2002) για την ψυχοσύνθεση ως «ψυχολογία του πνεύματος». Το πραγματικό βάθος του θεραπευτικού ταξιδιού δεν βρίσκεται στην απάλειψη του «άχρηστος» ή στην υπερβολική προσκόλληση στο «αξίζω». Δεν πρόκειται για συμβιβασμό.
Η ουσία βρίσκεται σε μια τρίτη θέση – τη θέση του Πυρηνικού Εαυτού (ή του Self). Αυτή η παρουσία, την οποία ο θεραπευόμενος έχει βιώσει στο βαθύτερο επίπεδο της ύπαρξής του (Δόβελος, 2020), μπορεί να κρατά και τα δύο ταυτόχρονα χωρίς να ταυτίζεται με κανένα. Ο Πυρηνικός Εαυτός λέει:
«Νιώθω την απόγνωση του "είμαι άχρηστος". Αυτό είναι αληθινό, βαθύ. Και θυμάμαι την ομορφιά του "αξίζω". Αυτό είναι επίσης αληθινό. Αλλά ΕΓΩ είμαι κάτι πολύ πιο πλατύ. Είμαι ο χώρος μέσα στον οποίο αυτές οι δύο πραγματικότητες συναντιούνται. Δεν φοβάμαι το σκοτάδι, ούτε μεθώ με το φως. Τα κρατώ και τα δύο μέσα μου.»
Αυτή είναι η υπερπροσωπική επίγνωση για την οποία μιλούσε ο Assagioli (1965, 1973) – το σημείο όπου η πληγή παύει να ορίζει την ταυτότητα, όπως αναλύουν εκτενώς οι Firman και Gila (1997, 2002).
Μέρος Πέμπτο: Το Ταξίδι στον Χρόνο – Ένα Νέο Χρονικό Συνεχές
Οι Firman και Gila (1997) μιλούν για το πώς το τραύμα «παγώνει τον χρόνο». Ο εξόριστος του Schwartz (2021), τα Ego States της Βιοθυμικής (Δόβελος, 2020) – όλα είναι παγιδευμένα σε μια περασμένη στιγμή.
Εδώ έρχεται μια τελευταία ιδέα: Η θεραπεία δεν αλλάζει το παρελθόν, αλλά δημιουργεί μια νέα χρονική γραμμή. Ο τωρινός Πυρηνικός Εαυτός –ενήλικος, σοφός, παρών– μπορεί να ταξιδέψει φαντασιακά (μέσω του Συμβολοδράματος, σε αυτή τη βαθιά υπνωτική κατάσταση) πίσω στη στιγμή του τραύματος (Δόβελος, 2020). Όχι για να το σβήσει, αλλά για να σταθεί δίπλα σε εκείνο το παιδί (Firman & Gila, 1997).
Όταν το παιδί βλέπει έναν ενήλικα –αυτόν τον ίδιο τον Πυρηνικό Εαυτό– να κάθεται δίπλα του και να του λέει: «Σε βλέπω. Είσαι ασφαλής. Δεν είσαι μόνο αυτό το συναίσθημα.», τότε η εμπειρία του παιδιού μεταμορφώνεται. Το παρελθόν παραμένει, αλλά παύει να είναι φυλακή (Firman & Gila, 2002). Ο χρόνος δεν παγώνει πια.
Επίλογος: Η Ενότητα πίσω από τις Σχολές
Ο Schwartz (2021), ο Assagioli (1965, 1973), ο Δόβελος (2020) – μπορεί να ανήκουν σε διαφορετικές παραδόσεις, να χρησιμοποιούν διαφορετική ορολογία (άλλος λέει «Εξόριστους», άλλος «Ego States», άλλος «υποπροσωπικότητες»), να τονίζουν άλλες πτυχές (η μία το Συμβολόδραμα και τη βαθιά ύπνωση, η άλλη τη νοητική παρατήρηση). Όμως, όλοι τους δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση.
Η σύνθεση αυτή είναι τόσο δυνατή ακριβώς επειδή αναγνωρίζει ότι η φαντασιακή-υπνωτική βίωση (Βιοθυμική), η νοητική κατανόηση (IFS) και η υπερπροσωπική προοπτική (Ψυχοσύνθεση) είναι συνεργάτες. Και ο πιο όμορφος κρίκος που τις ενώνει είναι η κοινή τους πεποίθηση ότι ο Πυρηνικός Εαυτός παραμένει πάντα εκεί, άθικτος, έτοιμος να κρατήσει όλα τα κομμάτια μας – ακόμα και αυτά που κρύβονται στις σκιές (Firman & Gila, 2002). Αυτή η συνάντηση δεν είναι μια θεωρητική υπόθεση, αλλά μια εμπειρία που αποκαλύπτεται στο βαθύτερο επίπεδο της συνείδησης (Δόβελος, 2020).
Αυτό είναι το βάθος του ταξιδιού: η επιστροφή στην ουσία μας, όχι επειδή ξεχνάμε, αλλά επειδή η πληγή παύει να είναι το κέντρο (Firman & Gila, 1997). Και τότε, το «Αξίζω να με αγαπάνε» κατεβαίνει από τα ουράνια για να ζήσει επιτέλους στη γη, μέσα σε αυτή τη στιγμή.
«Δεν γίνεσαι ολόκληρος διορθώνοντας τον εαυτό σου. Γίνεσαι ολόκληρος αγκαλιάζοντας όλα όσα είσαι, δίνοντάς τους το δικό σου όνομα και τη δική σου αγκαλιά, μέσα από τη βαθύτερη συνάντηση με τον Πυρηνικό σου Εαυτό.»
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Assagioli, R. (1965). Psychosynthesis: A collection of basic writings. Hobbs, Dorman & Company.
Assagioli, R. (1973). The act of will. Viking Press.
Δόβελος, Ι. (2020). Σύγχρονη κλινική ύπνωση: Βιοθυμική υπνοθεραπεία. Λευκό Μελάνι.
Firman, J., & Gila, A. (1997). The primal wound: A transpersonal view of trauma, addiction, and growth. State University of New York Press.
Firman, J., & Gila, A. (2002). Psychosynthesis: A psychology of the spirit. State University of New York Press.
Schwartz, R. C. (2021). No bad parts: Healing trauma and restoring wholeness with the internal family systems model. Sounds True.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου