«Δεν είμαι αυτό το σώμα, δεν είμαι αυτά τα συναισθήματα, δεν είμαι αυτές οι σκέψεις» Οι αρνητικές επιδράσεις της άρνησης της ταυτότητας στον ψυχισμό: Μια επιστημονική προσέγγιση

Στη σύγχρονη εποχή, ιδέες και πρακτικές από διαφορετικά πολιτισμικά, φιλοσοφικά και πνευματικά πλαίσια συνυπάρχουν και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Μεταξύ αυτών, η έννοια της αποταύτισης από το σώμα, τα συναισθήματα και τις σκέψεις προβάλλεται συχνά ως μέσο υπέρβασης του ψυχικού πόνου. Ωστόσο, η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα θέτει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο αυτή η πρακτική είναι λειτουργική για την πλειονότητα των ανθρώπων και ποιο είναι το ψυχικό της κόστος.

Η ταυτότητα αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα της ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με τον Erikson (1968), η συγκρότηση μιας συνεκτικής αίσθησης εαυτού είναι κεντρικό αναπτυξιακό έργο, η αποτυχία του οποίου οδηγεί σε σύγχυση ρόλων και ψυχολογική αστάθεια. Νεότερες εμπειρικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η ασάφεια ταυτότητας και η αποφυγή διερεύνησης βασικών πτυχών του εαυτού συνδέονται με αυξημένα επίπεδα άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων και μειωμένης ψυχικής ευημερίας (Schwartz et al., 2011; Luyckx et al., 2013).

Η άρνηση ή η αποκοπή από εσωτερικές εμπειρίες, όπως τα συναισθήματα και τις σωματικές αισθήσεις, έχει συσχετιστεί με φαινόμενα αποπροσωποποίησης και αποδιερεαλισμοποίησης. Τα άτομα που βιώνουν τέτοιες καταστάσεις αναφέρουν αίσθημα αποξένωσης από τον εαυτό τους και μειωμένη αίσθηση αυθεντικότητας, γεγονός που εντείνει τη συναισθηματική δυσφορία αντί να τη μειώνει (Sierra & Berrios, 1998; Michal et al., 2016). Η αποταύτιση, όταν δεν πλαισιώνεται θεραπευτικά, φαίνεται να λειτουργεί περισσότερο ως αποφυγή παρά ως ενσωμάτωση της εμπειρίας.

Επιπλέον, έρευνες γύρω από το χάσμα μεταξύ βιωμένης και εκφραζόμενης ταυτότητας (identity incongruence) δείχνουν ότι όταν το άτομο καταπιέζει ή αρνείται κεντρικές πτυχές του εαυτού του, αυξάνεται ο κίνδυνος κατάθλιψης και χαμηλής αυτοεκτίμησης (Burke & Stets, 2009; Thoits, 2012). Η εσωτερική σύγκρουση που προκύπτει από αυτή τη διάσπαση υπονομεύει την ψυχική συνοχή και την αίσθηση νοήματος.

Από ψυχοδυναμική σκοπιά, η άρνηση θεωρείται πρώιμος αμυντικός μηχανισμός, ο οποίος μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση από το άγχος, αλλά όταν παγιώνεται, παρεμποδίζει την ψυχική ωρίμανση (Vaillant, 1992). Αντίστοιχα, σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η Θεραπεία Σχημάτων και η Θεραπεία Καταστάσεων του Εγώ, τονίζουν τη σημασία της αναγνώρισης και ενσωμάτωσης των επιμέρους πλευρών του εαυτού ως βασικό στοιχείο θεραπευτικής αλλαγής (Young et al., 2003; Watkins & Watkins, 1997).

Συνολικά, η επιστημονική βιβλιογραφία υποδεικνύει ότι, αν και η αποταύτιση μπορεί να έχει αξία σε συγκεκριμένα πλαίσια συνειδητότητας ή θεραπευτικής καθοδήγησης, η γενικευμένη άρνηση της ταυτότητας, του σώματος και των συναισθημάτων σχετίζεται με αρνητικές επιδράσεις στον ψυχισμό. Η ψυχική ευημερία φαίνεται να ενισχύεται όχι μέσω της αποκοπής, αλλά μέσω της ενσώματης επίγνωσης, της συναισθηματικής αποδοχής και της συνεκτικής οργάνωσης της ταυτότητας.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Burke, P. J., & Stets, J. E. (2009). Identity theory. Oxford University Press.

Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. Norton.

Luyckx, K., Schwartz, S. J., Berzonsky, M. D., Soenens, B., Vansteenkiste, M., & Smits, I. (2013). Identity styles and mental health: The role of identity processes and commitment. Journal of Youth and Adolescence, 42(5), 731–745.

Michal, M., Beutel, M. E., Grobe, T. G., & Müller, M. (2016). Depersonalization and derealization experiences in the general population: A systematic review. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 51(5), 1177–1187.

Schwartz, S. J., Luyckx, K., & Vignoles, V. L. (2011). Handbook of identity theory and research. Springer.

Sierra, M., & Berrios, G. E. (1998). Depersonalization: Neurobiological perspectives. Biological Psychiatry, 44(9), 898–908.

Thoits, P. A. (2012). Role-identity salience, purpose and meaning in life, and well-being among volunteers. Social Psychology Quarterly, 75(4), 360–384.

Vaillant, G. E. (1992). Ego mechanisms of defense: A guide for clinicians and researchers. American Psychiatric Press.

Watkins, J. G., & Watkins, H. H. (1997). Ego states: Theory and therapy. W. W. Norton.

Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.

Spyros Kapnias Ψυχοθεραπευτής (Υπερπροσωπικής Προσέγγισης - μέλος του ΕUROTAS) Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας (Transactional Analysis προσέγγιση - Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής) - Βιοθυμικη Ψυχοθεραπεία - EMDR - Emotions Focused Therapy - Focusing Oriented Psychotherapy - Body Focused Psychotherapy Gestalt - Family Constellation Certification - Compementary Medical Hypnotherapist - Hypnosis & Gestalt Certification - Certified Past Lives Regression Therapist - Spirit and Energy Release Certification - Inner Child Certification - Certified Life Between Lives Regression Therapist / Master & Trainer in Hypnotherapy / Certified “Swan” Hypnotherapy / Master NLP - Coaching - Time Line Therapy / Certified Energy Psychology Certification - Master in Acupressure & EFT / Certified Master Ho'oponopono / Reiki Master / Advance Breathwork & Pranayama Trainer / Senion Yoga Teacher and Trainer / Healing Code Certification, Yoga Nidra Senior Teacher, Lucid Dreaming Certification